Bài viết bởi Lê Trung
Bình đẳng giới. Một vấn đề không còn quá xa lạ với xã hội hiện đại, song lại gây ra nhiều tranh cãi. Về cơ bản, bình đẳng giới là sự công bằng trong cách đối xử, trong những điều kiện phát triển, về vai trò, quyền lợi và nghĩa vụ cho cả nam giới lẫn nữ giới. Nhờ những đấu tranh trong lĩnh vực bình đẳng giới, giờ đây phụ nữ đã có thể đi học, đi làm, thậm chí là trở thành những nguyên thủ đứng đầu các quốc gia và các tổ chức quốc tế, điều mà ở thời đại phong kiến “Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” chỉ là một ước muốn hão huyền. Tất nhiên, vẫn có những sự bất công dành cho phụ nữ, những định kiến sai lầm và cổ hủ mà chúng ta vẫn đã, đang và sẽ dần từng bước đẩy lùi để tạo ra một xã hội thực sự công bằng, văn minh và bình đẳng.
Thế nhưng, mặc dù có tên gọi “bình đẳng giới”, sự bình đẳng dành cho nam giới lại hiếm khi được quan tâm, thậm chí thường được coi như một trò đùa. Bởi lẽ đàn ông là phái mạnh, là những người chiếm thế thượng phong trong xã hội, làm gì có chuyện bị đối xử bất công? Nhưng chính suy nghĩ “Đàn ông phải mạnh mẽ” ấy lại là một định kiến, không khác mấy so với định kiến “Phụ nữ phải thùy mị” cả.
Lấy ví dụ, một vài con số chứng minh cho sự phân biệt chủng tộc ở Hoa Kì là việc người da màu bao gồm việc họ chỉ chiếm chưa tới 15% dân số nhưng chiếm tới 33% tù nhân [1], mà án phạt cho cùng một tội danh cũng dài hơn 19% so với người da trắng [2]. Không chỉ vậy, họ còn có nguy cơ bị bắn bởi cảnh sát cao gấp đôi so với người da trắng, và gấp rưỡi so với người gốc Latin [3]. Đổi vai vế thành nam và nữ, ta có những con số sau: Ở Mỹ, tỉ số giữa nam và nữ là xấp xỉ 50-50, song 93% tù nhân là nam [4], án phạt cho cùng một tội danh của phạm nhân nam dài hơn 63% so với nữ [5] và 95% người bị cảnh sát bắn cũng là nam [6].
Không chỉ có vậy, 70% người vô gia cư ở Mỹ là nam giới [7]. Số lượng nam giới chết vì tự sát cao gấp 3.3 lần so với nữ giới [8]. Con số này ở Việt Nam có thấp hơn một chút, nhưng vẫn rất cao, lên tới gấp 2.5 lần. Có khoảng 41 nước có nghĩa vụ quân sự bắt buộc với nam giới, trong khi con số đó với nữ là 2 nước – không ngạc nhiên khi số lượng nam giới chết trong chiến tranh cao gấp nhiều lần nữ. Lấy ví dụ như trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam, có khoảng 58.000 lính Mỹ đã thiệt mạng [9], và 16 trong số họ là phụ nữ [10].
Không chỉ biểu hiện qua những con số, hãy nhìn qua tiêu đề một số bài báo ở Việt Nam về việc giáo viên cưỡng ép học sinh quan hệ tình dục. “Nữ giáo viên quan hệ với nam sinh”, “Giáo viên chủ nhiệm quan hệ bất chính”,… [11][12] Còn khi giới tính được hoán đổi thì sao? Ta có “Thầy giáo nhận án chung thân vì cưỡng hiếp 13 học sinh”, “Nữ sinh lớp 9 bị thầy giáo hiếp dâm”,… [13][14] Tại sao cùng một tội ác vô nhân tính, sai trái cả về mặt đạo đức lẫn pháp luật, mà hung thủ nữ lại được báo đài nói giảm nói tránh? Dưới phần bình luận của các trang mạng xã hội, tại sao những lần nạn nhân là nữ thì cộng đồng sẵn sàng chửi rủa hung thủ để bảo vệ nạn nhân, còn đến khi nạn nhân là nam lại nói “May mắn thế” hay đùa những câu như “Tuổi trẻ tài cao”? Điều này phần nào cho thấy, việc xâm hại tình dục ở nam giới bị coi nhẹ. Dù chiếm tới một phần ba số trường hợp bị xâm hại tình dục, định kiến cho rằng nam giới không thể là nạn nhân dẫn tới khó khăn cho các bé nam trong việc tự bảo vệ bản thân nhằm chống lại việc bị xâm hại tình dục. Không những vậy, điều này càng khiến các nạn nhân không dám khai báo, vì họ sợ sẽ phải nhận những lời đùa cợt và chế giễu từ cộng đồng và những người xung quanh.
Hẳn chúng ta đều đã nghe đến những câu “Đàn ông mà, có gì mà phải khóc”, hay “Con trai gì mà yếu đuối thế”. Đây là một định kiến điển hình, cho rằng nam giới phải mạnh mẽ, phải dũng cảm và không được ngần ngại. Nó tước đi quyền được có cảm xúc – một bản năng thường tình của bất cứ con người nào – của một nửa dân số thế giới một cách cực kỳ ngang nhiên và bất công. Nam hay nữ, ai chẳng có những giây phút yếu lòng, ai chẳng có những thất bại, ai chẳng có những thời khắc mà tưởng như mọi thứ đều sụp đổ và bản thân chẳng còn lại điều gì nữa. Vào những lúc ấy, hành động tự nhiên của con người là chia sẻ những nỗi buồn, những sự mất mát ấy với người thân hay bạn bè để vơi đi sự chán chường và thất vọng. Ấy vậy mà, xã hội lại coi hành động ấy là “yếu đuối”, là “không xứng đáng là đàn ông”. Chính vì lẽ ấy mà nhiều nam giới không biết làm cách nào để làm vơi đi gánh nặng trong lòng, một gánh nặng mà cứ chất dần lên cho đến lúc họ “giải tỏa” qua hai cách chính: tệ nạn xã hội, và tự sát. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến tỷ lệ tự sát ở nam giới cao hơn gấp nhiều lần so với nữ, đồng thời cũng giải thích tại sao số lượng nam giới nghiện ngập, rượu chè, hút chích cao hơn rất nhiều so với nữ giới, với lần lượt 84% người nghiện rượu là nam [15], 79% người nghiện thuốc lá là nam[16], 90-96% người nghiện ma túy cũng là nam [17].
Kế đến là quan niệm cho rằng “Đàn ông phải là trụ cột trong gia đình” [18]. Điều này không sai, nhưng lại thiếu một phần rất quan trọng. Khác với thời phong kiến, nhờ quyền bình đẳng giới, những người mẹ đã không còn bắt buộc phải ở nhà nội trợ nữa, mà hoàn toàn có thể đi làm kiếm tiền, thậm chí việc họ kiếm nhiều tiền hơn chồng và trở thành trụ cột kinh tế trong gia đình là quá đỗi bình thường. Thế nhưng, ở các nước theo văn hóa Á Đông, mà cụ thể là Việt Nam, xã hội lại coi chuyện ấy là bất thường. Lần này, nạn nhân của sự dè bỉu, chê bai không chỉ nhắm vào người chồng, mà cả vào người vợ – người chồng thì bị chê nhu nhược, kém cỏi, thiếu ý chí; còn người vợ thì bị chê tham lam, ham tiền [19]. Vì quan niệm sai lầm này, khi người chồng làm nội trợ, trông con hay nấu ăn để làm “hậu phương” cho vợ thì lại bị nói bóng nói gió, mặc dù đầu bếp số một thế giới Gordon Ramsay rõ ràng là đàn ông. Nếu như chỉ nghe một, hai lần thì không sao, nhưng khi cả người vợ và cả người chồng phải nghe và chịu đựng những lời đàm tiếu trong thời gian dài, việc hạnh phúc gia đình bị ảnh hưởng là chuyện khó có thể tránh khỏi.
Oái oăm thay, những bất công kể trên lại đến từ chính tư tưởng “Trọng nam khinh nữ”. Khi hạ thấp vị thế của phụ nữ, vô hình chung các vị tiền nhân lại đặt trọng trách lớn lên đàn ông, tạo ra những định kiến thiếu công bằng cho rằng nam giới phải mạnh mẽ, phải tham vọng, phải độc lập, không được yếu mềm,… Chính điều này đã khiến việc ủng hộ bình đẳng giới cho đàn ông khó hơn rất nhiều, vì những người ủng hộ bình đẳng giới cho phụ nữ dễ hiểu rằng đàn ông là “phe địch”, là những kẻ mạnh chèn ép kẻ yếu, chứ không có chuyện ngược lại.
Mặc dù luôn đấu tranh cho quyền lợi phụ nữ, chúng ta vẫn lại yêu cầu đàn ông phải nhường nhịn phụ nữ. Con người nhường nhịn nhau thì chẳng có gì là sai, thậm chí là đáng hoan nghênh, thế nhưng việc gì cũng “Lady first” là không hợp lý. “Nhường” là việc người có lợi thế trao lợi thế của mình cho người yếu thế hơn, vậy việc yêu cầu nam giới phải nhường phụ nữ có khác nào bảo rằng phụ nữ không tài giỏi bằng nam giới? “Làm đàn ông mà lại so đo với phụ nữ!”, “Cãi nhau với phụ nữ không thấy nhục à?”, “Mặc váy vào!”, “Đồ đàn bà!”. Bốn câu kể trên là những lá “Kim bài miễn tử” để chấm dứt một cuộc tranh luận nhằm hạ nhục đàn ông dựa theo định kiến rằng đàn ông là mạnh mẽ, còn phụ nữ là yếu đuối. Nhưng kì lạ thay, người sử dụng những câu trên lại cũng chính là phụ nữ. Điều này cho thấy rằng ngay cả ở những người đang đấu tranh cho sự bình đẳng, những định kiến này vẫn bám rễ trong họ và không thể dứt ra được chỉ trong ngày một ngày hai.
Bên cạnh đó, bình đẳng cho nam giới không có nghĩa là hạ thấp nữ giới. Ngược lại, giải pháp tốt nhất để giải quyết sự bất bình đẳng cho nam giới chính là chống lại sự bất bình đẳng cho nữ giới một cách triệt để.
Khi đấu tranh cho quyền bình đẳng giới và xóa đi những định kiến tiêu cực về nữ giới sẽ giúp họ có cơ hội để được cạnh tranh sòng phẳng với phái nam, song chúng ta lại chỉ giải quyết được những hậu quả bề mặt. Phụ nữ không được đi học đi làm, phụ nữ phải phục vụ gia đình nhà chồng, phụ nữ không có tiếng nói trong xã hội, phụ nữ lương thấp hơn nam giới,… Đó là những biểu hiện mà chúng ta đã khắc phục được phần nào, và sẽ còn cần tiếp tục cải thiện trong tương lai. Thế nhưng, gốc rễ của vấn đề chính là những định kiến về giới tính thì chúng ta vẫn chưa có những cách đủ thuyết phục để hạn chế. Những định kiến này không chỉ cản trở những người phụ nữ, mà còn ảnh hưởng tới nam giới thông qua những điểm đã nêu trên.
Chính vì vậy, nhằm nhổ cỏ tận gốc những định kiến này, chúng ta cần phải thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về thế nào là mạnh mẽ, thế nào là yếu đuối. Chúng ta không nhất thiết cứ phải mạnh mẽ theo kiểu vai năm tấc rộng, thân mười thước cao như Từ Hải. Một con người tự tin đã là một con người mạnh mẽ. Một con người kiên định cũng là một con người mạnh mẽ. Một con người vui vẻ, hòa đồng cũng là một con người mạnh mẽ. Một con người có lòng thương, biết quan tâm tới người khác cũng là một con người mạnh mẽ. Con người mạnh theo những cách rất khác nhau, và cũng yếu theo nhiều cách khác nhau: có nhu thì cũng phải có cương, mà có cương thì cũng cần có nhu. Chúng ta không việc gì phải bắt nam hay nữ phải mạnh theo cách này, yếu theo cách nọ. Hãy cứ để mỗi cá nhân tự phát triển những điểm mạnh yếu theo những cách riêng của mình.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần phải lồng ghép thêm giáo dục giới tính vào trong chương trình giảng dạy. Theo một phân tích vào năm 2016, trong 76 cuốn sách giáo khoa từ lớp 1 đến 12, có tới 69% nhân vật trong văn bản và 58% nhân vật trong hình minh họa là nam, trong đó 80% nhân vật nam có nghề nghiệp cụ thể là kỹ sư, bác sĩ, công an,… trong khi con số này ở các nhân vật nữ chỉ là 66%, mà thường chỉ làm các nghề nông nghiệp, chăm sóc hay nội trợ [20]. Thay đổi điều đó sẽ giúp học sinh bớt phải chịu ảnh hưởng từ các định kiến về giới tính để có thể tự do phát triển. Từ đó, chúng ta có thể tạo ra một môi trường cho các thế hệ trẻ Việt Nam trong tương lai được thực sự công bằng và bình đẳng cho cả nam và nữ.
Nguồn tham khảo:
[1] E. Ann Carson, 2020. Prisoners in 2018 (Tù nhân năm 2018). Lấy từ: https://bjs.ojp.gov/content/pub/pdf/p18.pdf
[2] Erica Y. King, 2017. Black men get longer prison sentences than white men for the same crime: Study (Nghiên cứu: Người gia màu lĩnh án tù lâu hơn so với người da trắng cùng tội danh). Lấy từ: https://abcnews.go.com/Politics/black-men-sentenced-time-white-men-crime-study/story?id=51203491
[3] Washington Post, 2022. 1,024 people have been shot and killed by police in the past year (1024 người đã bị cảnh sát bắn chết trong năm vừa qua). Lấy từ: https://www.washingtonpost.com/graphics/investigations/police-shootings-database/
[4] Dyfed Loesche, 2017. The Prison Gender Gap (Khoảng cách giới tính trong tù). Lấy từ: https://www.statista.com/chart/11573/gender-of-inmates-in-us-federal-prisons-and-general-population/
[5] Sonja B. Starr, 2018. Estimating Gender Disparities in Federal Criminal Cases (Ước tính chênh lệch giới tính trong các vụ án hình sự liên bang). Lấy từ: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2144002
[6] Statista Research Department, 2022. Number of people shot to death by the police in the United States from 2017 to 2022, by gender (Số người bị bắn chết bởi cảnh sát Hoa Kỳ từ 2017 đến 2022 theo giới tính). Lấy từ: https://www.statista.com/statistics/585149/people-shot-to-death-by-us-police-by-gender/
[7] Endhomelessness, 2022. Demographic Data Project: Gender and Individual Homelessness (Dự án dữ liệu nhân khẩu học: Tình trạng vô gia cư về giới tính và cá nhân). Lấy từ: https://endhomelessness.org/demographic-data-project-gender-and-individual-homelessness/
[8] WHO, 2020. Suicide rate estimates, age-standardized
Estimates by country (Ước tính tỉ lệ tự sát theo độ tuổi. Ước tính theo từng nước). Lấy từ: https://apps.who.int/gho/data/node.main.MHSUICIDEASDR?lang=en
[9] National Archives, 2008. Vietnam War U.S. Military Fatal Casualty Statistics (Chiến tranh Việt Nam số liệu thương vong của quân đội Hoa Kỳ). Lấy từ: https://www.archives.gov/research/military/vietnam-war/casualty-statistics
[10] Centre for military readiness, 2013. GRIM TOLL OF MILITARY WOMEN KILLED IN WAR (Con số nghiệt ngã về những người nữ quân nhân hi sinh trong chiến tranh). Lấy từ: https://www.cmrlink.org/sitrep/full/grim-toll-of-military-women-killed-in-war
[11] Hồng Nam, 2021. Nữ giáo viên quan hệ với nam sinh 15 tuổi nhiều lần trong xe hơi bị phanh phui quá khứ quái đản với sở thích bệnh hoạn. Lấy từ: https://afamily.vn/nu-giao-vien-quan-he-voi-nam-sinh-15-tuoi-nhieu-lan-trong-xe-hoi-bi-phanh-phui-qua-khu-quai-dan-voi-so-thich-benh-hoan-20210307173049259.chn
[12] Lê Tân, 2022. Vợ tố cô giáo chủ nhiệm quan hệ bất chính, sinh con với chồng mình. Láy từ: https://thanhnien.vn/vo-kien-co-giao-chu-nhiem-quan-he-bat-chinh-sinh-con-voi-chong-minh-post1434941.html
[13] Vũ Nguyên, 2022. Thầy giáo nhận án chung thân vì cưỡng hiếp 13 học sinh tại Indonesia. Láy từ: https://tuoitre.vn/thay-giao-nhan-an-chung-than-vi-cuong-hiep-13-hoc-sinh-tai-indonesia-20220215141701844.htm
[14] Đình Giang, 2015. Nghi án nữ sinh lớp 9 bị thầy giáo hiếp dâm ngay tại trường ở Thanh Hoá. Lấy từ: https://laodong.vn/archived/nghi-an-nu-sinh-lop-9-bi-thay-giao-hiep-dam-ngay-tai-truong-o-thanh-hoa-668265.ldo
[15] Tuấn Bảo, 2018. Có khoảng 2,3 tỉ người sử dụng bia, rượu. Lấy từ: https://vtv.vn/suc-khoe/co-khoang-23-ti-nguoi-su-dung-bia-ruou-20180925151213987.htm
[16] Hà Anh, 2016. Số người nghiện ma túy và số xã, phường, thị trấn không có tệ nạn ma túy 5 năm qua. Lấy từ: https://bvhttdl.gov.vn/so-nguoi-nghien-ma-tuy-va-so-xa-phuong-thi-tran-khong-co-te-nan-ma-tuy-5-nam-qua-10390.htm
[17] WHO, 2010. 10 Facts on gender and tobacco (10 Sự thật về giới tính và thuốc phiện). Lấy từ: https://www.who.int/gender/documents/10facts_gender_tobacco_en.pdf
[18] Thanh Loan, 2021. Trọng trách ‘trụ cột’ khiến đàn ông cũng gặp bất bình đẳng giới. Lấy từ: https://suckhoedoisong.vn/trong-trach-tru-cot-khien-dan-ong-cung-gap-bat-binh-dang-gioi-169211123201250162.htm
[19] Skye, 2019. “Kiếm ít tiền hơn vợ”: Một câu nói mà gợi nỗi buồn của không biết bao nhiêu ông chồng Việt. Lấy từ: https://kenh14.vn/kiem-it-tien-hon-vo-mot-cau-noi-ma-goi-noi-buon-cua-khong-biet-bao-nhieu-ong-chong-viet-20191010214835452.chn
[20] Bộ GDĐT & UNESCO, 2016. LỒNG GHÉP GIỚI VÀO CHƯƠNG TRÌNH, SÁCH GIÁO KHOA GIÁO DỤC PHỔ THÔNG. Lấy từ: